Czy otyłości można zapobiec?

Czy otyłości można zapobiec?

Zapobieganie przyrostowi masy ciała

Dobra wiadomość jest taka, że przyrostowi masy ciała można zapobiec.

W algorytmie postępowania leczniczego Europejskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością (EASO) z 2015 r. w profilaktyce nadwagi i otyłości stosuje się wiele technik i strategii². Obejmują one działania niefarmakologiczne, takie jak odpowiednia dieta, aktywność fizyczna i terapia behawioralna (zmiana zachowań)².

Aby zmniejszyć masę ciała wymagany jest deficyt energii². W celu zmniejszenia poboru energii w diecie zaleca się następujące techniki²:

Prowadzenie dzienniczka spożytych produktów pozwala ocenić: - jakość diety i może pomóc ustalić częstotliwość posiłków (jedzenie w nocy, przekąski, pomijanie posiłków), - zachowania związane z jedzeniem emocjonalnym, - nawyki żywieniowe i - wyzwania środowiskowe wpływające na zdrowe odżywianie. Porady dietetyczne powinny zachęcać do zdrowego odżywiania i podkreślać potrzebę zwiększenia spożycia warzyw, fasoli, roślin strączkowych, soczewicy, zbóż, niesłodzonych płatków zbożowych i błonnika oraz zastąpienia wysokotłuszczowych produktów mleczarskich i mięs alternatywnymi produktami o niskiej zawartości tłuszczu.

Zaleca się unikanie żywności zawierającej dodane cukry i tłuszcze stałe, a także spożywanie napojów słodkich i alkoholowych. Ograniczenie energetyczne (kaloryczności posiłków) należy zindywidualizować, aby uwzględniały nawyki żywieniowe, aktywnoś fizyczną, współistniejące choroby i wcześniejsze próby zmian diety. Przygotowanie diety ograniczonej energetycznie może wymagać wsparcia specjalisty ds. żywienia (dietetyka).

W przypadku występowania nadwagi lub otyłości zalecany jest schemat redukcji masy ciała dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, który zazwyczaj zapewnia deficyt energetyczny wynoszący 600 kcal (2600 kJ) w stosunku do dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Taki deficyt powoduje utratę około 0,5 kg masy ciała na tydzień. Zatem dla otyłej kobiety prowadzącej siedzący tryb życia z BMI wynoszącym 32 kg/m2 i szacunkowym dziennym zapotrzebowaniem kalorycznym 2100 kcal (8800 kJ), odpowiednia byłaby dieta wynosząca 1400–1600 kcal (6000–7000 kJ)².

Aktywność fizyczna stanowi część całkowitego wydatku energetycznego.3 Istotną rolę w utrzymaniu prawidłowej masy ciała i w zmniejszaniu nadmiernej masy ciała odgrywa zwiększenie aktywności ruchowej w życiu codziennym, jak i aktywności fizycznej, poprzez regularne (i w długim okresie czasu) wykonywanie ćwiczeń fizycznych. Ponadto, zwiększenie aktywności fizycznej może pomóc w utrzymaniu obniżonej masy ciała.

Utrzymanie obniżonej masy ciała wymaga średniego dziennego zużycia energii wynoszącego 80%–90% spoczynkowego zapotrzebowania energetycznego (RMR).3 Przykładowo, osoba z RMR wynoszącym 1500 kcal/dzień musiałaby spalić ok. 1000 kcal/dzień dzięki aktywności fizycznej, aby osiągnąć ten cel.
Korzyści zdrowotne wynikające z regularnej aktywności fizycznej, oprócz zmniejszenia masy ciała powodują poprawę stanu układu sercowo-naczyniowego.3 Oprócz uprawiania sportu lub ćwiczeń związanych ze sprawnością fizyczną, zwiększanie aktywności ruchowej może dotyczyć: intensyfikacji wysiłku przy wykonywaniu codziennych czynności (np. chodzenie, wchodzenie po schodach) lub. zmiany stylu życia przez skrócenie czasu spędzonego w pozycji siedzącej (np. oglądanie telewizji)². Dzięki obu metodom można poprawić sprawność i zapewnić stabilną masę ciała poprzez zmniejszenie ilości tłuszczu w jamie brzusznej oraz przyrost masy mięśniowej, jak również obniżenie spoczynkowego wydatku energetycznego. Porady dotyczące ćwiczeń powinny być zindywidualizowane pod kątem możliwości i stanu zdrowia pacjenta, a także koncentrować się na stopniowym zwiększaniu ich intensywności i częstotliwości².
Istnieją dowody wskazujące na to, że ćwiczenia aerobowe i siłowe są korzystne dla osób z otyłością i powiązanymi z nią schorzeniami². Dlatego też, wszystkie naukowe wytyczne zalecają, aby poświęcać co najmniej 150 minut tygodniowo na ćwiczenia aerobowe o umiarkowanej intensywności (takie jak szybki spacer) i łączyć je z trzema sesjami ćwiczeń siłowych w tygodniu w celu zwiększenia siły mięśni².

Zmniejszenie masy ciała można osiągnąć, ograniczając spożycie kalorii, ale bez trwałej zmiany nawyków istnieje wysokie prawdopodobieństwo ponownego przyrostu masy ciała.3

Chociaż czynniki środowiskowe przyczyniają się do nadwagi, to jednak należy nauczyć się jak wprowadzać stałe zmiany w stylu życia (zmienić zachowania związane z jedzeniem i aktywnością), aby w sposób długotrwały utrzymać obniżoną masę ciała.3 Modyfikacje zachowań często pomagają rozpoznawać i pokonywać zwyczaje środowiskowe związane z siedzącym trybem życia i przejadaniem się, prowadząc do trwałej zmiany stylu życia i utrzymania prawidłowej masy ciała.

Osobom, które nie potrafią samodzielnie zmienić swoich nawyków żywieniowych, może pomóc terapeuta behawioralny.3

Cele terapii:3

  • Pomoc w modyfikacji nawyków żywieniowych, aktywności i sposobu myślenia predysponujących do otyłości
  • Koncentracja na konkretnych ścieżkach osiągnięcia tych celów, które mogą obejmować identyfikowanie i usuwanie barier na drodze do ukształtowania pożądanych nawyków żywieniowych

Samokontrola polega na obserwowaniu i rejestrowaniu codziennych zachowań i aktywności, takich jak ilość spożytych kalorii, długość i ilość wykonanych ćwiczeń fizycznych i/lub stosowanie leków². Może odnosić się również do śledzenia efektów tych zachowań (np. zmian masy ciała). Samokontrola w ramach terapii behawioralnej zwykle pomaga zmieni zachowanie w pożądanym kierunku. Ponadto pozwala na gromadzenie danych, z którymi może zapoznać się lekarz².

Należy podkreślić, że zdrowy styl życia i prawidłowa masa ciała są również odpowiedzialnością nas wszystkich¹

Zapobieganie otyłości nie jest wyłącznie odpowiedzialnością poszczególnych osób, ale wymaga również zmian strukturalnych w społeczeństwie.
Strategie promujące odpowiednią dietę i aktywność fizyczną powinny angażować skoordynowane działania wszystkich zainteresowanych stron.¹

Prawidłowa (zdrowa) masa ciała dla wszystkich
Wspólna odpowiedzialność
Rząd Konsument Przemysł/Handel Media
Wprowadzenie zachęt i
ustawodawstwa
dotyczącego żywności
i aktywności fizycznej
Wykształcone
mądre
społeczeństwo
Wyszkoleni marketingowcy
i kierownicy
Odpowiedzialne
reklamy
Doradztwo dla
przemysłu/handlu
Roztropny
i wybiórczy
konsument
Odpowiednia
dostępność i
promocja
Edukacja
i komunikacja
zdrowotna
Edukacja
i ochrona
konsumenta
Zdrowe praktyki
w domu
Zapewnienie
jakości
Rzecznictwo
Zbieranie
i wyszukiwanie
informacji
Udział
społeczeństwa
(postawy i
praktyka)
Etykietowanie
informacyjne i
edukacja
konsumentów
Publikowanie
sukcesów
Zapewnianie
usług
związanych ze zdrowiem
Aktywne grupy
konsumenckie
  Ujawnianie
fałszywych
oświadczeń dotyczących zdrowia
Wytyczne dietetyczne dotyczące żywności
Narodowe zobowiązanie do kontrolowania otyłości
Konsultacja dotycząca otyłości ze Światową Organizacją Zdrowia

Na podstawie: